Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc bắt nguồn từ nghi lễ cầu ngư của người dân làng chài sinh sống quanh vùng biển Cà Mau. Đây là một trong những lễ hội đặc sắc không thể bỏ lỡ khi đi du lịch Cà Mau, gắn liền với những tín ngưỡng dân gian và truyền thuyết thờ Cá Ông tại Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời.

Để di chuyển đến lễ hội Nghinh Ông tại thị trấn Sông Đốc, Cà Mau, bạn cần thực hiện hành trình theo hai chặng chính.

Đầu tiên, bạn di chuyển từ nơi ở của mình đến trung tâm thành phố Cà Mau. Du khách từ miền Bắc nên đi máy bay để tiết kiệm thời gian, còn du khách từ TP.HCM có thể chọn đi xe khách giường nằm hoặc tự lái xe máy, ô tô theo tuyến Quốc lộ 1A.

Tiếp theo, từ thành phố Cà Mau, bạn đi tiếp khoảng 40km về phía Tây để đến thị trấn Sông Đốc. Bạn có thể tự lái xe theo tuyến đường Tắc Thủ - Sông Đốc hoặc bắt tuyến xe buýt số 03 tại bến xe Cà Mau với tần suất 15 phút một chuyến.

Khi đến nơi, bạn nên đi bộ do khu vực lễ hội thường xuyên cấm xe và ùn tắc giao thông. Nếu muốn theo đoàn tàu ra biển làm lễ vào ngày rằm tháng Hai Âm lịch, bạn nhớ liên hệ đăng ký trước với ban tổ chức để bảo đảm an toàn.

Nguồn gốc hình thành của lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc 

Cùng với lễ Kỳ Yên Đình Thần Tân Lộc, lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc được biết đến là một trong những lễ hội dân gian lớn nhất ở Cà Mau có nguồn gốc từ thời xa xưa và được lưu truyền, gìn giữ hàng trăm năm đến tận ngày nay. Năm 1925, khi hay tin Cá Ông dạt vào cửa biên Sông Đốc, bà con ngư dân trong vùng đã họp bàn xây miếu và thỉnh cốt về thờ cúng. Qua nhiều lần tôn tạo và di dời, hiện nay lăng thờ Cá Ông được gọi là Lăng Ông Nam Hải, tọa lạc tại địa phận khóm 2, thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, Cà Mau. Với người dân miền biển thì Cá Ông là một linh vật cực kỳ thiêng liêng và là vị thần hộ mệnh cho các thuyền bè mỗi khi ra khơi. Hiện nay, người dân tại Sông Đốc vẫn thường truyền miệng về huyền thoại Cá Ông cứu người mang đậm màu sắc Phật giáo và đây cũng là khởi nguồn của lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc nức tiếng gần xa. 

Truyền thuyết kể về việc Phật Tổ bảo Quan Thế Âm Bồ Tát (Phật Bà Quan Âm) lấy áo cà sa của mình xé thành trăm mảnh vải rồi thả xuống biển tạo thành một đàn Cá Ông. Sau đó, Quan Thế Âm Bồ Tát lấy xương của voi để hóa phép thành xương cho Cá Ông to lớn. Với bộ xương đặc biệt như vậy, Cá Ông có thể thâu đường (rút ngắn quãng đường) để kịp thời cứu người dân và những chiếc thuyền gặp nạn trên biển khơi. Mỗi khi sóng to gió lớn, thuyền bè gặp nguy hiểm thì Cá Ông sẽ ngay lập tức hiện lên và hộ tống tàu bè đưa vào chỗ nước cạn an toàn. Ngược lại, khi Cá Ông mắc nạn, xác trôi dạt vào bờ thì đều được ngư dân tổ chức lễ an táng và thờ cúng trang trọng. Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc cũng được hình thành từ đó. 

Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc được tổ chức tại Lăng Ông Nam Hải ở cửa biển Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, Tỉnh Cà Mau và diễn ra xuyên suốt ba ngày 14, 15, 16 tháng 2 âm lịch. Mỗi khi đến thời điểm này, người dân bản xứ và các bạn trẻ từ khắp mọi nơi trên đất nước đều tụ hội về vùng đất Cà Mau để hòa mình vào không khí sôi nổi, đồng thời cầu nguyện cho một năm mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, cuộc sống no đủ. Đặc biệt, các ngư dân quanh năm bám biển sẽ cầu xin cho những chuyến tàu ra khơi bình an và đánh bắt thật nhiều tôm, cá. 

Hằng năm, lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc quy tụ hàng nghìn ghe, tàu đánh bắt trên biển tạo nên khung cảnh vô cùng náo nhiệt. Phần nghi lễ diễn ra vô cùng trang nghiêm và tôn kính, bắt đầu cử hành lúc 13 giờ ngày 15. Vị Chánh lễ cùng với Ban Trị Sự Lăng Ông Nam Hải sẽ trang trọng tiến hành các nghi thức truyền thống bao gồm đọc hương văn tế, lễ bái của học trò, hội bà, hội ông… Sau đó, Ban Trị Sự sẽ thỉnh lư hương lên long đình do các học trò lễ khiêng kiệu và theo hầu. Trong nghi lễ Nghinh Ông, đi đầu tiên là lân, trống, tiếp theo đến Long Đình, chánh chủ, chánh vạn và các vị chức sắc, học trò lễ, cung nữ, phi tần cùng với bà con địa phương diễu hành từ Lăng Ông Nam Hải qua thị trấn Sông Đốc rồi đến cảng để lên tàu ra biển. Dân chúng xem lễ đứng chật kín hai bên đường, ai cũng thi nhau hò reo cổ vũ, tạo nên bầu không khí cực kỳ sôi động không kém gì lễ hội Vía Bà Thiên Hậu Cà Mau.

Trên vùng cửa biển Sông Đốc rộng lớn, hàng trăm chiếc ghe, tàu đủ mọi loại kích cỡ, công suất và trang trí nhiều màu sắc tạo ra một cảnh tượng hết sức sống động. Trong số những ghe, tàu lớn nhỏ tham gia lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc, có một cụm chính gồm ba chiếc thuyền kết lại thành đoàn với nhiệm vụ chở Ban Trị Sự, các vị chức sắc và học trò lễ. Ở trên những chiếc thuyền ra biển tham gia nghi thức Nghinh Ông, mọi người dù lạ hay quen cũng đều được mời ăn uống miễn phí. Lúc này, bạn sẽ có cơ hội thỏa thích ngắm nhìn biển cả bao la, chiêm ngưỡng từng đoàn tàu cờ hoa rực rỡ, đắm mình trong các đợt sóng ôm ấp bên mạn thuyền và được nghe những ngư dân chài kể huyền thoại Cá Ông cứu người.

Các đoàn ghe, tàu tham gia lễ Nghinh Ông đều chạy ra biển về hướng Hòn Chuối và không có giới hạn thời gian hay khoảng cách. Trên đường diễu hành, nếu gặp được Cá Ông phun nước (còn gọi là Ông Dội) thì đoàn tàu sẽ quay trở về ngay. Còn nếu không gặp thì cả đoàn vẫn tiếp tục ra khơi và chủ lễ sẽ đọc lời nguyện cầu. Thông thường, khi cách đất liền khoảng 1 - 2 hải lý, chủ lễ sẽ bắt đầu “xin keo” và múc nước vào những chiếc lọ rồi đem về Lăng Ông Nam Hải thờ cúng.

Theo tín ngưỡng của ngư dân Sông Đốc, nghi thức rước Cá Ông về lăng chính là thời khắc linh thiêng nhất để mọi người đem hương án gồm nhang đèn, gà vịt, heo quay, trái cây… ra trước nhà cúng lễ, nhằm bày tỏ lòng tôn kính với vị thần biển. Ngoài các nghi lễ truyền thống, Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian thú vị như đánh cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, bóng chuyền, bóng đá… vô cùng tưng bừng, náo nhiệt.